"Ομάχα / Omaha", του Κόουλ Γουέμπλι, Αμερική (2025)

Δεν είναι εύκολο για μια ταινία, από τα πρώτα κιόλας λεπτά της, να καταργεί κάθε συναισθηματική σου άμυνα και να σε κατακλύζει συγκινησιακά, καταγράφοντας απλές, καθημερινές ανθρώπινες στιγμές. Να το κάνει ανεπιτήδευτα, αλλά με τέτοια κινηματογραφική ακρίβεια, ώστε αυτό το ανεπιτήδευτο να αποκτά όλο το βάρος του συναισθηματικού φορτίου που φέρει. Να σε κάνει να αφήνεσαι ολοκληρωτικά σε αυτήν, να συνδέεσαι με τους ήρωές της και, ελάχιστα λεπτά μετά το κλείσιμο των φώτων και την έναρξη της προβολής, να βρίσκεσαι κι εσύ εκεί: να συνταξιδεύεις με τον Μάρτιν και τα παιδιά του, την εννιάχρονη Έλλα και τον πεντάχρονο Τσάρλι, μαζί με τον σκύλο τους, τον Ρεξ, στις αχανείς εκτάσεις της Αμερικής, με κατεύθυνση τη Νεμπράσκα.

Και καθώς ταξιδεύεις, να νιώθεις ότι αυτό το ταξίδι είναι γεμάτο παράδοξα και παραλογισμούς. Ένα ταξίδι που το καταλαβαίνεις, ή έστω το διαισθάνεσαι, ως μια πορεία προς την ελευθερία. Μόνο που, την ίδια στιγμή, νιώθεις πως αυτή η ελευθερία θα τερματιστεί μόλις οι ήρωες της ταινίας φτάσουν στον προορισμό τους. Γι' αυτό δεν θέλεις να τελειώσει το ταξίδι. Κάθε φορά που το αμάξι μένει σταματημένο και πατέρας και κόρη προσπαθούν να το βάλουν μπροστά, εύχεσαι να μην τα καταφέρουν και θες να μείνεις εκεί, μέσα σε μία έντονα φορτισμένη ατμόσφαιρα, να παρακολουθείς τα βαθιά συναισθήματα των ανθρώπων: του πατέρα προς τα παιδιά, των παιδιών προς τον πατέρα, των παιδιών μεταξύ τους.

Ο Μάρτιν βρίσκεται σε αδιέξοδο. Ξεριζώνεται από τον τόπο όπου διαμένει και αναγκάζεται να ξεκινήσει ένα ταξίδι φυγής. Στις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες, το ξερίζωμα των ανθρώπων είναι πια κάτι σύνηθες. Το φαινόμενο της αποεδαφικοποίησης δεν είναι καινούργιο, όμως σήμερα οι διαστάσεις του γιγαντώνονται όλο και περισσότερο. Οι σταθεροί ρόλοι της οικογένειας, του σπιτιού, της κοινωνικής ταυτότητας, δεν είναι καθόλου αυτονόητοι. Η ρευστότητα και η ανασφάλεια κυριαρχούν, ενώ η ψευδαίσθηση της σταθερότητας μετατρέπεται σε έναν δύσκολο, ατομικό αγώνα επιβίωσης, όπου σε αυτόν τον αγώνα, η αλλοτρίωση και ο ανταγωνισμός μεγαλώνουν. Οι άνθρωποι καλούνται να σταθούν μόνοι τους σε κοινωνίες όπου τα πάντα κρίνονται, ελέγχονται και καθορίζονται από το χρήμα.

Κι όμως, όσο κι αν ο καπιταλισμός αποεδαφικοποιεί τους ανθρώπους, όσο κι αν τους ξεριζώνει από τον τόπο, το σπίτι και τις βεβαιότητές τους, δεν καταφέρνει πάντοτε να διαρρήξει τους δεσμούς που αναπτύσσουν μεταξύ τους. Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για τους δεσμούς ανάμεσα σε έναν πατέρα και τα παιδιά του. Και παρακολουθώντας την ταινία, σκέφτεσαι πως ίσως η μόνη σωτηρία βρίσκεται στην κίνηση. Στο να συνεχίζεις να τρέχεις. Στο να σπρώχνεις, μαζί με τον άλλον, το σαραβαλιασμένο όχημα, μπας και πάρει ξανά μπρος η ζωή σας.

Δεν γνωρίζουμε τι έχει συμβεί πριν στη ζωή του Μάρτιν και της οικογένειάς του. Ξέρουμε μόνο ότι η μητέρα δεν υπάρχει πια στη ζωή τους, εξαιτίας κάποιας αρρώστιας. Ό,τι χρειάζεται όμως να μάθουμε, το μαθαίνουμε μέσα σε αυτό το ταξίδι διάρκειας περίπου τριών ημερών. Το μαθαίνουμε μέσα από τους διαλόγους, όχι διαλόγους περιγραφικούς ή επεξηγηματικούς, αλλά αποσπασματικούς και αυθεντικούς ταυτόχρονα. Διαλόγους ανάμεσα σε έναν ενήλικα που κουβαλά χίλια προβλήματα στο μυαλό του και σε δύο παιδιά που διαισθάνονται την πραγματικότητα, αλλά έχουν ακόμη τη μοναδική ικανότητα να ξεγλιστρούν από αυτήν και να ταξιδεύουν στους δικούς τους κόσμους. Από τη μία, ένας πατέρας που προσπαθεί να κρύψει καλά όσα δεν μπορούν να ειπωθούν, όσα δεν θέλει να γίνουν ορατά, όσα ούτε ο ίδιος μπορεί να διαχειριστεί. Από την άλλη, τα παιδιά, που τον κοιτούν, τον ακολουθούν, τον αγαπούν, χωρίς να μπορούν πάντα να καταλάβουν πλήρως το βάρος που εκείνος κουβαλά.

Και αυτό το βάρος είναι δυσβάσταχτο. Και βασικά, αδύνατον να σηκωθεί. Η ταινία περιγράφει ακριβώς αυτό: το αβάσταχτο ενός φορτίου που δεν λέγεται καθαρά, αλλά υπάρχει παντού. Στις παύσεις, στις μικρές χαρούμενες και συναισθηματικές στιγμές των ανθρώπων και στα γεμάτα ένταση βλέμματα. Βλέμματα που δεν κοιτούν απλώς, αλλά περιμένουν την ανταπόκριση μιας κοινής συνάντησης. Μιας συνάντησης που λέει πολλά. Που δηλώνει την αδυναμία, τα αδιέξοδα, τις ενοχές, αλλά που στην επιφάνεια κρατά ζωντανή την ουσία της σχέσης: την αγάπη. Ό,τι αξίζει και ό,τι μένει χαραγμένο ανεξίτηλα μέσα από εκείνες τις στιγμές που τη φανερώνουν. Ό,τι δεν μπορεί κανένα σύστημα να ξεριζώσει. Ό,τι τελικά δίνει κίνηση στη ζωή μας.

Στην πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, ο Αμερικανός σκηνοθέτης Κόουλ Γουέμπλι μάς αποκαλύπτει το σκηνοθετικό του ταλέντο. Ο ήχος και η εικόνα μέσα στο αυτοκίνητο λειτουργούν αντιστικτικά προς την εξωτερική ζωή που συνεχίζεται αδιάφορη έξω από αυτό, ενισχύοντας την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της ταινίας. Η μουσική μέσα στο αυτοκίνητο, που ζωντανεύει την ατμόσφαιρα ανασύροντας ευχάριστες μνήμες και στιγμές, έρχεται σε αντιπαραβολή με τους ήχους της κίνησης έξω από αυτό. Κάθε δυνατό χτύπημα της πόρτας, κάθε φορά που αυτή κλείνει, μοιάζει να κόβει απότομα την επαφή με τον έξω κόσμο, αλλά και τον μέσα κόσμο, αφήνοντας πίσω του μια "βίαιη" σιωπή. Την ίδια στιγμή, οι ανοιχτές εικόνες της ελευθερίας έξω από το αυτοκίνητο συγκρούονται με το "κλειστό" του εσωτερικού χώρου. Έξω απλώνονται οι αχανείς εκτάσεις, ο δρόμος, η δυνατότητα της φυγής. Μέσα, όμως, υπάρχει το βάρος, η ασφυξία, η σιωπηλή ένταση των ανθρώπων που ταξιδεύουν μαζί κουβαλώντας ο καθένας τα δικά του βάρη, τα δικά του αναπάντητα ερωτήματα στις μεγάλες αδικίες της ζωής.

Ο Κόουλ Γουέμπλι ξέρει πολύ καλά να χρησιμοποιεί τα εκφραστικά του μέσα για να πετύχει τον σκοπό του. Φτιάχνει μια ταινία που σε κάνει πρωτίστως να αισθάνεσαι. Να αισθάνεσαι αληθινά, να έρχεσαι σε επαφή με το συναίσθημά σου, να συνδέεσαι όχι μόνο με τον κόσμο των ηρώων, αλλά και με τον δικό σου εσωτερικό κόσμο.

Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε έναν παράλογο κόσμο, όπου σχεδόν όλα μοιάζουν επισφαλή. Γιατί εκεί, μέσα σε αυτή την επισφάλεια, το μόνο που απομένει αληθινό είναι η σύνδεση των ανθρώπων. Και όταν αυτή η σύνδεση συμβαίνει και μέσα σε μια σκοτεινή αίθουσα προβολής, τότε κατανοείς ακόμη περισσότερο την ανάγκη και τη σπουδαιότητά της τέχνης του κινηματογράφου.

---

"Weapons", του Zach Cregger, ΗΠΑ, 2025

Χρόνια είχα να νιώσω ότι μια ταινία τρόμου με αγγίζει αληθινά. Και το "Weapons" του Zach Cregger το κατάφερε, από την πρώτη σκηνή μέχρι το τελευταίο κλάσμα δευτερολέπτου, επιβεβαιώνοντας γιατί θεωρείται πλέον ένας από τους κορυφαίους δημιουργούς του είδους παγκοσμίως.

Η αφορμή είναι απλή αλλά σοκαριστική: ένα βράδυ, στις 2:17 τα ξημερώματα, μια ολόκληρη τάξη παιδιών εξαφανίζεται μυστηριωδώς. Το μόνο παιδί που μένει πίσω είναι ο μικρός Άλεξ. Εκεί αρχίζει το πραγματικό ταξίδι. Ο Άλεξ είναι όλοι εκείνοι που έμειναν πίσω μετά από μια καταστροφή, αναγκασμένοι να κουβαλούν ένα βάρος που δεν τους αναλογεί.

Η κοινότητα, μπροστά σε κάτι που δεν μπορεί να εξηγήσει, αντιδρά με τον πιο αρχέγονο τρόπο, ψάχνει έναν ένοχο. Η δασκάλα Justine γίνεται ο εύκολος στόχος. Η Julia Garner, με την ένταση που τη χαρακτηρίζει, δείχνει πώς μια κλειστή κοινωνία προτιμά να καταστρέψει έναν αθώο παρά να αντιμετωπίσει το σκοτάδι που πηγάζει από μέσα της. Και η πτώση δεν σταματά εκεί. Ακόμα και οι θεσμοί, όπως ο διευθυντής του σχολείου, μετατρέπονται σε όργανα βίας. Ο φόβος διαβρώνει την ηθική και οι υποτιθέμενοι φύλακες γίνονται δήμιοι.

Στο επίκεντρο όλων βρίσκεται η Gladys. Η Amy Madigan, σε μια ερμηνεία που δίκαια βραβεύτηκε με Όσκαρ, ενσαρκώνει μια φιγούρα που δεν δρα με ανθρώπινη λογική. Είναι η προσωποποίηση του πόνου που ριζώνει σε μια οικογένεια, το σκοτεινό φορτίο που κληρονομείς χωρίς να το ξέρεις, το μυστικό που όλοι γνωρίζουν αλλά κανείς δεν ονομάζει, που περνά από τους μεγαλύτερους στους μικρότερους σαν να είναι φυσικό.

"Σαν Αδέρφια", του Νίρατζ Γκάιγουαν, Ινδία, 2025

Στην πολύ μακρά ιστορία του ινδικού κινηματογράφου (που ξεκινά από το 1896 με την προβολή ταινίας από τους αδελφούς Λυμιέρ σε ξενοδοχείο της Βομβάης και συνεχίζεται το 1913 με την προβολή της πρώτης ινδικής ταινίας μεγάλου μήκους), θα συναντήσουμε πλήθος ταινιών μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι οποίες, προκειμένου να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις ενός πολυπληθούς κοινού, διατηρούσαν τον ινδικό κινηματογράφο στο πεδίο της φυγής από την πραγματικότητα, με ταινίες λουσμένες σε μουσική και χορό και επαναλαμβανόμενα αφηγηματικά σχήματα.

Η κατάσταση στην ινδική κινηματογραφία αλλάζει μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με τρεις μεγάλους σκηνοθέτες, τον Ρατζ Καπούρ, τον Μπιμάλ Ρόι και τον Σατγιατζίτ Ράι, που στρέφουν τα κινηματογραφικά φώτα στις ζωές των απλών ανθρώπων. Ανάμεσά τους, εκείνος που κάνει πιο γνωστό τον ινδικό κινηματογράφο στη Δύση είναι ο Σατγιατζίτ Ράι με την "Τριλογία του Απού". Ο σκηνοθέτης αυτός φαίνεται να επηρεάζεται από τον ιταλικό νεορεαλισμό και μαζί με τους Καπούρ και Ρόι ανοίγουν νέους δρόμους στον ινδικό κινηματογράφο, όπου κυριαρχούν οι πορείες απλών ανθρώπων που προσπαθούν να χτίσουν τις ζωές τους σε αντίξοες συνθήκες, βαδίζοντας κόντρα σε μια κοινωνία που είναι δομημένη να ευνοεί τους λίγους και να απαξιώνει τους πολλούς και αδύναμους.

Η ταινία του Νίρατζ Γκάιγουαν "Σαν αδέλφια" ανήκει σε αυτό το ρεύμα του ινδικού κινηματογράφου όπου σκιαγραφούνται η διαφθορά της δημόσιας διοίκησης, η γραφειοκρατία, οι ταξικές συγκρούσεις και η ανεργία.

Εκεί λοιπόν, στο μακρινό χωριό Devari, στη βόρεια Ινδία, θα συναντήσουμε τον Σοέμπ και τον Τσαντάν, δύο αδελφικούς φίλους που μεγαλώνουν μαζί, ονειρεύονται μαζί, αλλά και συγκρούονται όταν η ζωή τους πληγώνει. Τα εμπόδια που ορθώνονται μπροστά τους τους τσακίζουν καθημερινά, τους καταρρακώνουν, τους αποδυναμώνουν και εξαντλούν τις αντοχές τους. Δεν κατορθώνουν όμως οι δυσκολίες της ζωής τους να κάμψουν τη βαθιά σχέση που υπάρχει ανάμεσά τους, παρόλο που τη θέτουν πολλές φορές σε σκληρές δοκιμασίες. Μια σχέση που έχει χτιστεί με τα υλικά που βρίσκεις σε ό,τι νοηματοδοτεί την έννοια του ανθρώπου σε κάθε εποχή, σε κάθε συνθήκη. Μια σχέση που τους κάνει να στέκονται στα πόδια τους κάθε φορά που οι κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες της χώρας τους τους ωθούν προς το αντίθετο.

Στην Ινδία των φτωχών ανθρώπων, των εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες μεγάλης φτώχειας, οι δυνατότητες ανέλιξης και απόδρασης περιορίζονται ακόμη περισσότερο, καθώς στις ταξικές διακρίσεις προστίθεται και ο διαχωρισμός των καστών, με τους "ανέγγιχτους", τους Νταλίτ, να βρίσκονται στη χειρότερη θέση. Οι Νταλίτ είναι εκείνοι που βρίσκονται έξω από κάθε κάστα, οι λεγόμενοι "ανέγγιχτοι", που ονομάστηκαν έτσι γιατί θεωρούνταν ότι μολύνουν τους άλλους και γι’ αυτό δεν έπρεπε να τους αγγίζουν, ώστε να αποφεύγεται η "μόλυνση". Είναι οι απολύτως κοινωνικά περιθωριοποιημένοι. Ο Τσαντάν ανήκει στους Νταλίτ.

Από την άλλη, ο φίλος του, ο Σοέμπ, είναι σε καλύτερη μοίρα. Δεν ανήκει στους Νταλίτ, είναι ωστόσο μουσουλμάνος (οι μουσουλμάνοι αποτελούν θρησκευτική μειονότητα στην Ινδία) και εξαιτίας του θρησκεύματός του δέχεται προσβολές και κοροϊδίες, αποκαλείται "Πακιστανός", ένας χαρακτηρισμός που χρησιμοποιείται ως υβριστικός στην Ινδία, με δεδομένες τις όχι και τόσο καλές σχέσεις των δύο χωρών αλλά και τις διαφορετικές θρησκείες τους.

Και παρόλο που έχει ψηφιστεί νόμος που απαγορεύει τη διάκριση των ανθρώπων, ωστόσο οι νόμοι παραμένουν στα χαρτιά και οι δυνατότητες ανέλιξης των δύο νέων, που διαθέτουν και φυσική ευγένεια και ευφυΐα και, πάνω απ’ όλα, τιμιότητα, περιορίζονται εξαιτίας των βαθιά ριζωμένων αναχρονιστικών αντιλήψεων που πάντα, βέβαια, ευνοούσαν και ευνοούν την κυρίαρχη τάξη. Οι δύο νέοι εξακολουθούν να παραμένουν "κουτάκια" σε έντυπα συμπλήρωσης, "νούμερα" στα τεράστια εργοστάσια, όπως αυτό της κλωστοϋφαντουργίας όπου αναγκάζονται τελικά να δουλέψουν για να ζήσουν τις οικογένειές τους. Σε αυτά τα εργοστάσια, που παράγουν τα όμορφα ινδικά υφάσματα που μοσχοπουλιούνται στις αγορές της Δύσης και γίνονται μόδα, μια μόδα πάνω στην οποία χιλιάδες ανώνυμοι εργάτες έχουν δουλέψει πάνω από 16 ώρες το εικοσιτετράωρο, σε αδιανόητες συνθήκες διαβίωσης.

Κι όμως, μέσα σε όλα αυτά, η δύναμη της φιλίας όλο και δυναμώνει. Ο ένας φίλος αντλεί από τον άλλον, αντλεί κυρίως τη δύναμη να ονειρεύεται και να ελπίζει. Με όμορφα πλάνα, ανοιχτά κάδρα, στα αγναντέματα των δύο φίλων στις πιο άσχημες ταράτσες, όπου όμως δεν βλέπουν την ασχήμια της πόλης αλλά το σούρουπο στον ορίζοντα, και νιώθουν τη ζεστασιά της εργατικής αλληλεγγύης των ανθρώπων που ξέρουν τι θα πει μόχθος, ή με τα πλάνα εκείνα στο χωριό τους, έξω από τα σπίτια των οποίων οι στέγες στάζουν, όπου ακούν τον ήχο του ποταμού, ή ακόμη μέσα στο πολύβουο πλήθος της αναμονής του τρένου, όπου ο Τσαντάν δεν βλέπει τίποτε άλλο παρά τα όμορφα, τα πανέμορφα μάτια της Ινδής συνυποψήφιάς του.

Ξέρει ο σκηνοθέτης, ο Νίρατζ Γκάιγουαν, να χτίζει το δράμα των δύο φίλων, προκαλώντας τη συγκίνηση στον θεατή και προβληματίζοντάς τον, καθώς, μέσα από την πορεία τους, αναδεικνύονται οι ευρύτερες κοινωνικές συνθήκες, όπως η διαχείριση της πανδημίας και η απαγόρευση κυκλοφορίας (όλα αυτά δηλαδή που βιώσαμε και εμείς, αλλά εκεί στην Ινδία οι άνθρωποι της εργατικής τάξης τα έζησαν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό και με πιο σκληρό ακόμη τρόπο) που οδήγησαν πλήθος εργατών στην ανεργία και στον εγκλωβισμό τους στα μέρη όπου δούλευαν, αφού δεν μπορούσαν να επιστρέψουν στα χωριά τους.

Ένα λιτό, ανθρώπινο, τίμιο κοινωνικό δράμα που βασίζεται στην πραγματική ιστορία δύο φίλων, του Mohammad Saiyub και του Amrit Kumar, η οποία έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό μετά από τη δημοσίευση ενός άρθρου στους "The New York Times" από τον Μπασαράτ Πιρ τον Ιούλιο του 2020. Δύο φίλων που επεδίωξαν κάτι απλό, κάτι ανθρώπινο: "Να σηκωθούν από το πάτωμα να βρουν την καρέκλα τους και στη συνέχεια να βρουν τη θέση τους στο τραπέζι". Μόνο που δεν υπολόγισαν πως το τραπέζι αυτού του κόσμου έχει φτιαχτεί έτσι που να μην χωράει όλους τους ανθρώπους...

Η ταινία αποτέλεσε την επίσημη πρόταση της Ινδίας στα Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας και προβάλλεται στους κινηματογράφους.

---

Οικογένεια προς Ενοικίαση / Rental Family

Μια συγκλονιστική ματιά στην "ενοικιαζόμενη" ευτυχία.

​Η βραβευμένη σκηνοθέτης Χικάρι (γνωστή από τη σειρά "Beef") επιστρέφει με μια ταινία που ισορροπεί ανάμεσα στο σουρεαλιστικό και το βαθιά ανθρώπινο. Στο "Οικογένεια προς Ενοικίαση", ο Μπρένταν Φρέιζερ, υποδύεται τον Φίλιπ, έναν Αμερικανό ηθοποιό στο Τόκιο. Όταν η καριέρα του βαλτώνει, προσλαμβάνεται σε μια εταιρεία που νοικιάζει ηθοποιούς για να υποδυθούν μέλη οικογενειών ή φίλους. Εκεί, ο ιδιοκτήτης του γραφείου τού εξηγεί τη φιλοσοφία της επιχείρησης με μια φράση που σε παγώνει: "Δεν πουλάμε ανθρώπους, πουλάμε συναίσθημα".

Οι υπηρεσίες του γραφείου καλύπτουν κάθε κενό: από το να υποδυθείς έναν πατέρα, μέχρι έναν φίλο για ηλεκτρονικά παιχνίδια ή απλά για ένα ποτό. Όμως, πίσω από την υπόσχεση της παρέας, η ταινία εγείρει βαθιά ηθικά ερωτήματα που μας ακολουθούν και μετά τους τίτλους τέλους.

Το πιο συγκλονιστικό κομμάτι είναι η σχέση του Φίλιπ με ένα μικρό κορίτσι, τη Μία, που η μητέρα της τον προσλαμβάνει ως πατέρα. Εδώ ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια σκληρή πραγματικότητα: Πόσο υγιές είναι για ένα παιδί να δένεται με έναν "πατέρα" που πληρώνεται με την ώρα; Η σύγχυση των ορίων κορυφώνεται όταν ο Φίλιπ παίρνει μια οριακή απόφαση: αρνείται έναν ρόλο σε μια αστυνομική σειρά που περίμενε χρόνια, μόνο και μόνο για να παραμείνει κοντά στη "μικρή του κόρη". Είναι μια στιγμή που αναρωτιόμαστε έντονα: Πόσο υγιές είναι και για τον ίδιο τον ηθοποιό να ταυτίζεται τόσο με τους "ρόλους" του; Η ανάγκη του να νιώσει ότι ανήκει κάπου τον οδηγεί στο να θυσιάσει την πραγματική του καριέρα για χάρη μιας καλοπληρωμένης ψευδαίσθησης.

Σε μια χαρακτηριστική σκηνή, η μικρή Μία ρωτάει: "Γιατί οι μεγάλοι λένε συνέχεια ψέματα;". Η απάντηση που παίρνει είναι αφοπλιστική: "Είναι πολύ πιο εύκολο από το να λες την αλήθεια". Αυτή η φράση συνοψίζει όλη τη βιομηχανία των Rental Families στην Ιαπωνία, μια υπαρκτή πραγματικότητα όπου πολλοί νοικιάζουν συγγενείς ή φίλους για να αποφύγουν το στίγμα της μοναξιάς. Η ταινία μας δείχνει ότι αυτό που αγοράζεται είναι η οικειότητα, όμως το ψυχολογικό τίμημα και για τις δύο πλευρές είναι συχνά δυσβάσταχτο.

​Η σκηνή που ο Φίλιπ αντικρίζει τον εαυτό του στον καθρέφτη, τη στιγμή που τιμά τη μνήμη του ηθοποιού για τον οποίο υποδυόταν έναν ακόμη ρόλο, είναι η στιγμή της απόλυτης συντριβής. Εκεί καταλαβαίνουμε ότι δεν κοιτάζει απλώς το είδωλό του, αλλά την αντανάκλαση ενός ανθρώπου που έχει χάσει κάθε επαφή με την προσωπική του αλήθεια, έχοντας αναλώσει τον εαυτό του στο να "κατασκευάζει" αναμνήσεις για τους άλλους.

Το ίδιο ακριβώς θέμα είχε εξερευνήσει το 2019 και ο Werner Herzog στην ταινία "Family Romance, LLC" (που στην Ελλάδα προβλήθηκε ως "Οικογενειακή Ευτυχία ΑΕ"). Εκείνη η ταινία λειτουργούσε περισσότερο ως ένα μείγμα μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ, αποδεικνύοντας πόσο πολύ απασχολεί τους δημιουργούς παγκοσμίως αυτό το παράξενο εμπόριο συναισθημάτων.

Η ταινία "Οικογένεια προς Ενοικίαση" είναι μια τρυφερή αλλά και διεισδυτική ματιά πάνω στη μοναξιά. Ο Μπρένταν Φρέιζερ παραδίδει μια ερμηνεία γεμάτη μελαγχολία και ανθρωπιά, κάνοντάς μας να αναρωτηθούμε αν η ενοικιαζόμενη ευτυχία είναι προτιμότερη από την αληθινή μοναξιά και πού σταματά η υποκριτική όταν αρχίζει η ανάγκη για αγάπη.

«Όλες οι Κυριακές / Los Domingos», σκηνοθεσία: Αλάουδα Ρουίθ ντε Αθούα (Ισπανία, 2025)

Η Αϊνάρα είναι 17 χρονών. Βρίσκεται σε εκείνη την ηλικία όπου οι βιολογικές μεταβολές συνοδεύονται από έντονες συναισθηματικές αλλαγές. Την ηλικία που οι έφηβοι πλημμυρίζονται από ευμετάβλητα συναισθήματα, προσπαθούν να πάρουν απόσταση από το οικογενειακό περιβάλλον, να ανεξαρτητοποιηθούν, να πειραματιστούν, να επαναστατήσουν. Συχνά η συμπεριφορά τους γίνεται εκρηκτική.

Στην περίπτωση της Αϊνάρας, όμως, η αντίδραση είναι διαφορετική. Απομακρύνεται σταδιακά από την οικογένειά της χωρίς να στρέφεται στους συνομηλίκους της. Νιώθει μέσα της ένα «θείο κάλεσμα» και έλκεται από τη μοναστηριακή ζωή ενός καθολικού μοναστηριού που έχει επισκεφτεί με το εκκλησιαστικό σχολείο στο οποίο φοιτά.

Στο επίκεντρο βρίσκονται οι δύο βασικοί άνθρωποι της ζωής της: η θεία της - που λειτουργεί σαν μητέρα, αφού η Αϊνάρα έχει χάσει τη δική της– και ο πατέρας της. Ο πατέρας, πιο κοντά στην πίστη, αντιμετωπίζει πιο ήπια την απόφαση της κόρης του να κλειστεί σε μοναστήρι. Η θεία, άθεη και ορθολογίστρια, προσπαθεί με κάθε τρόπο να την αποτρέψει. 

Τα ερωτήματα που τίθενται είναι: είναι πράγματι  θεϊκό το κάλεσμα που νιώθει η Αϊνάρα -έτσι πιστεύει η ίδια- ή μήπως χτίζεται μέσα από τη μοναξιά και τη δυσκολία της να επικοινωνήσει όσα συμβαίνουν μέσα της; Ή μήπως, ακόμη, επηρεάζεται από τον υπόγειο προσηλυτισμό της ηγουμένης και του πνευματικού, προς τους οποίους η Αϊνάρα δείχνει να έλκεται σε πνευματικό επίπεδο;

Ένας πατέρας απορροφημένος από τα οικονομικά προβλήματα της επιχείρησής του και μια νέα σχέση στη ζωή του την κάνουν να νιώθει ακόμη πιο μακριά του και να αισθάνεται πιο έντονα την απουσία της μητέρας της. Από την άλλη, μια θεία-με την οποία ταυτιζόμαστε σε πολύ μεγάλο βαθμό-που μιλά με απόλυτο ορθολογισμό - «η αγάπη του Θεού θα υπάρχει πάντα, μπορεί να περιμένει» - μεταδίδει μια βεβαιότητα που τελικά απομακρύνει την Αϊνάρα, γιατί νιώθει πως δεν την κατανοεί. 

Πολλές φορές η απόρριψη των συναισθημάτων ενός εφήβου ή η απουσία προσπάθειας απόδοσης της βαρύτητας που φέρουν αυτά στον ψυχισμό του νέου και στη λήψη των αποφάσεων του,τον κάνουν ακόμη πιο απόμακρο, τον εγκλωβίζουν στη μοναχικότητα και στην ανάγκη να βρει κάποιον που θα αναγνωρίσει τη σημασία όσων νιώθει. Κάποιον που θα τον ακούσει πραγματικά, που θα αφουγκραστεί αυτό που συμβαίνει μέσα του και όχι τις ματαιωμένες δικές του προσδοκίες πάνω σε όσα του λέει. Κάποιον που θα τον κάνει να νιώσει αληθινά αγαπητός και που ο ίδιος ο έφηβος θα μπορέσει να εμπιστευτεί.

Η Αϊνάρα αναζητά απεγνωσμένα έναν χώρο απόλυτης προστασίας και αγάπης. Πιστεύει ότι μόνο ο Θεός μπορεί να της την προσφέρει, με αντάλλαγμα την πίστη της-μια πίστη που σταδιακά μετατρέπεται σε υποταγή, αλλά και που μέσα από αυτή, παραδόξως η Αϊνάρα νιώθει να υποστασιοποιέιται, ίσως γιατί στη συνέχεια αυτή η υποταγή της κομίζει μια άλλη μορφή εξουσίας, με το να πιστεύει πως στέκεται πιο ψηλά από τους ανθρώπους που δεν πιστεύουν ή που δεν έχουν νιώσει το θείο κάλεσμα. Σαν να έχουν εξαντληθεί όλες οι ελπίδες ότι αυτή η αγάπη μπορεί να προέλθει από τους οικείους της, παρότι η θεία και η γιαγιά τη δείχνουν έντονα.

Γιατί, λοιπόν, τις αγνοεί;

Ίσως γιατί αυτή την αγάπη την περιμένει κυρίως από τον πατέρα της. Και ίσως εκεί αποκαλύπτεται μια υποκρισία σε όσα ο ίδιος λέει: «Με ενδιαφέρει η ευτυχία του παιδιού μου». Νιώθουμε όμως πως μέσα σε αυτή την ευτυχία έχει συμπεριλάβει και τη δική του. Σαν η παρουσία της Αϊνάρας και οι αμφιταλαντεύσεις της να του δημιουργούν πρόβλημα στον τρόπο που έχει επιλέξει να οργανώσει τη ζωή του.

Σε ένα πλάνο η Αϊνάρα απευθύνεται στον Θεό και τον παρακαλεί να της δώσει ένα σημάδι, υποσχόμενη πως είναι έτοιμη να του παραδοθεί, αποκαλώντας τον «Πατέρα». Λίγο πιο πέρα βρίσκεται ο πραγματικός της πατέρας, τον οποίο όμως δεν βλέπει. Η σκηνή αυτή συμπυκνώνει όλη την αγωνία της: αναζητά την πατρική αγάπη στο θείο, τη στιγμή που ο άνθρωπος που θα μπορούσε να της τη δώσει βρίσκεται δίπλα της αλλά παραμένει απών. Το αν της δίνεται τελικά το σημάδι δεν το γνωρίζουμε. Για την ακρίβεια δεν γνωρίζουμε το πώς η ίδια αυθυποβάλλεται στην εναγώνια προσπάθειά της να το δημιουργήσει μέσα της. Στη σκέψη της Αϊνάρας δεν μπορούμε να μπούμε. Μπορούμε όμως να νιώσουμε πως υποφέρει-υποφέρει από μια έλλειψη. Έλλειψη κατανόησης; Ίσως. Αναζητά το βαθύτερο νόημα της ύπαρξής της και το νοηματοδοτεί μέσα από μια αγνή αγάπη που θα την πλαισιώσει και θα αποτελέσει την ασπίδα προστασίας της στη μετέπειτα ζωή της.Οι έφηβοι συχνά θρηνούν την απώλεια της παιδικής ηλικίας, τότε που ένιωθαν προστατευμένοι. Μεγαλώνοντας νιώθουν ότι, καθώς δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των μεγάλων, αυτή η ασπίδα προστασίας ραγίζει. Η Αϊνάρα την αναζητά στον Θεό. Επιλέγει να πιστέψει, θεωρώντας πως στον κόσμο του Θεού οι οδύνες της είναι απλώς δοκιμασίες. Επιλέγει να μετατρέψει τα τραύματά της σε πίστη, σε μια υπόσχεση ότι κάπου υπάρχει μια αγάπη απόλυτη και άνευ όρων. 

Οι πόρτες κλείνουν και ο καθένας επιστρέφει στη ζωή του. Η σκηνοθέτιδα δεν κρίνει κανέναν. Ωστόσο, μέσα μας μένει ένα ερώτημα: πόσα χιλιόμετρα πρέπει να διανύσουμε για να αποβάλουμε τις ναρκισσιστικές και ιδεολογικές μας βεβαιότητες για το τι είναι «καλό» και τι όχι για τη ζωή του παιδιού μας; Σε έναν κόσμο υπερκορεσμένο από εξουσίες, μήπως η εξουσία ενός ανώτερου, μεταφυσικού όντος-αυτού που ονομάζουμε Θεό- εμφανίζεται ως λύση στα ανεπίλυτα ερωτήματα ενός παιδιού που αναζητά αληθινό νόημα στη ζωή του; Ένας φαύλος κύκλος που αποκτά μεταφυσικές διαστάσεις εκεί όπου η αγάπη, η εξουσία και η επιβολή συγχέονται, έτσι ώστε να αναζητούνται τα ίδια τελικά πράγματα πίσω από το προσωπείο μιας βαθιάς πίστης που ίσως δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αντανάκλαση της έλλειψης πίστης από εκείνους που αγάπησες, αλλά που δεν σε πίστεψαν.

Έχοντας αποσπάσει το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας στο Σαν Σεμπαστιάν, και με 13 υποψηφιότητες για Γκόγια η ταινία της Αλάουντα Ρουΐθ ντε Αθούα, «Όλες οι Κυριακές» βρίσκεται ήδη στις κινηματογραφικές αίθουσες.

---

​

"Ο Μυστικός Πράκτορας" δεν είναι η τυπική ταινία κατασκοπείας που περιμένει κανείς ακούγοντας τον τίτλο της. Είναι ένα πυκνό, ατμοσφαιρικό θρίλερ που χρησιμοποιεί το σινεμά για να ανασύρει στην επιφάνεια το αίσθημα του φόβου και της καταπίεσης στη Βραζιλία του 1977. Ο Βραζιλιάνος σκηνοθέτης Κλέμπερ Μεντόνσα Φίλιου στήνει ένα σκηνικό όπου η Ιστορία δεν λειτουργεί απλώς ως φόντο, αλλά ως ο βασικός πρωταγωνιστής που καθορίζει κάθε κίνηση των ηρώων.

Στο επίκεντρο της πλοκής βρίσκεται ο Μαρσέλο, τον οποίο υποδύεται με καθηλωτική εσωτερικότητα ο Βάγκνερ Μούρα. Ο Βραζιλιάνος ηθοποιός, που έγινε παγκοσμίως γνωστός από τον εμβληματικό του ρόλο ως Πάμπλο Εσκομπάρ στη σειρά "Narcos", παραδίδει εδώ μια τελείως διαφορετική ερμηνεία. Ο ήρωάς του είναι ένας άνθρωπος σε διαρκή φυγή, που αναγκάζεται να αλλάζει ταυτότητες για να γλιτώσει από το ανελέητο κυνήγι του καθεστώτος. Αποτυπώνει συγκλονιστικά την ψυχολογία ενός ανθρώπου που υποψιάζεται τα πάντα γύρω του, αναδεικνύοντας τη διαφθορά που μπορεί να επιφέρει μια δικτατορία ακόμη και στις ανθρώπινες σχέσεις.

Η ταινία είναι αναμφίβολα απαιτητική, καθώς επιλέγει μια πλούσια αφήγηση, γεμάτη παράλληλες ιστορίες και αλληγορικές λεπτομέρειες. Στοιχεία όπως ο αστικός θρύλος με το "τριχωτό πόδι", ένας διάσημος μύθος του Ρεσίφε για ένα κομμένο πόδι που κυνηγούσε τους περαστικούς, ή οι αναφορές στην ταινία "Τα Σαγόνια του Καρχαρία", δεν είναι απλές διακοσμητικές πινελιές. Λειτουργούν ως ισχυρές μεταφορές για τον αόρατο και παράλογο τρόμο που παραμονεύει κάτω από την επιφάνεια της καθημερινότητας.

Αυτή η επιλογή να μη μείνει τίποτα εκτός κάδρου οδηγεί σε μια διάρκεια που σε κάποιους μπορεί να φανεί υπερβολική. Πρέπει να ομολογήσω ότι και η δική μου πρώτη αίσθηση ήταν αυτή, καθώς ο ρυθμός στο πρώτο μέρος μου φάνηκε νωχελικός. Ίσως, όμως, αυτή η βραδύτητα να είναι επιτηδευμένη: ο σκηνοθέτης μοιάζει να θέλει να μας "εγκλωβίσει" στην αναμονή και την αβεβαιότητα των ηρώων του. Πάντως, περνώντας τη μέση της ταινίας, η πλοκή αποκτά μια καθηλωτική ένταση, καθώς ο κλοιός στενεύει και η αγωνία κορυφώνεται με τρόπο που με αποζημίωσε πλήρως για την υπομονή μου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος που η ταινία χρησιμοποιεί ηχητικά ντοκουμέντα για να ενώσει τα κομμάτια του παρελθόντος, θυμίζοντάς μας ότι η μνήμη είναι ένα από τα πιο ισχυρά όπλα απέναντι στη λήθη. Το κλείσιμο της ταινίας αποφεύγει τις εύκολες συγκινήσεις, αφήνοντας μια πικρή αλλά αληθινή γεύση για το τι σημαίνει να παραμένεις άνθρωπος σε απάνθρωπους καιρούς.

Είναι ένα στιβαρό πολιτικό σινεμά που απαιτεί την αφοσίωσή μας. Παρά τις αφηγηματικές του ιδιαιτερότητες, μας χαρίζει μια σπάνια κινηματογραφική εμπειρία που μας καλεί να αναλογιστούμε τις δικές μας ευθύνες απέναντι στα σκοτάδια κάθε εποχής.

📍Ο Μυστικός Πράκτορας / O Agente Secreto

​

Η βραβευμένη με Όσκαρ σκηνοθέτιδα Chloé Zhao (Nomadland) μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το ομότιτλο, πολυβραβευμένο μυθιστόρημα της Maggie O'Farrell, παραδίδοντας μια ταινία που αποτελεί οπτικό και συναισθηματικό ποίημα. Το "Άμνετ" μας ταξιδεύει στην Αγγλία του 16ου αιώνα για να αφηγηθεί την ιστορία πίσω από τη γέννηση του διασημότερου θεατρικού έργου στον κόσμο, εστιάζοντας όχι στον δημιουργό, αλλά στην οικογένεια που έζησε την απώλεια. Πρόκειται για μια από εκείνες τις σπάνιες στιγμές που το σινεμά γίνεται καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής. Μια ταινία που δεν την βλέπεις απλώς, αλλά την αναπνέεις και την νιώθεις να σε τυλίγει με την απαράμιλλη ομορφιά και τον βαθύ, οικουμενικό της πόνο. 

​Αν η ταινία είναι ένα οπτικό ποίημα, τότε η Jessie Buckley είναι η λέξη που σε κάνει να δακρύζεις σε κάθε στίχο. Η ερμηνεία της ως Άγκνες είναι κάτι παραπάνω από υποκριτική, είναι μια συγκλονιστική κατάθεση ψυχής. Υπάρχουν στιγμές που η ηθοποιός σπαράζει στην οθόνη και νιώθεις την ανατριχίλα να διαπερνά το σώμα σου. Είναι ένας σπαραγμός τόσο ωμός, τόσο αληθινός, που ακόμα και τώρα, ανακαλώντας τη μορφή της, η ένταση αυτού του πόνου προκαλεί κόμπο στο στομάχι. Η Buckley δεν "παίζει" τη θλίψη της μάνας που χάνει το παιδί της, τη μετουσιώνει σε κάτι ιερό, παρασύροντας τον θεατή σε μια εμπειρία που δύσκολα ξεχνιέται.

​

Η Jessie Buckley συγκλονίζει σε έναν ύμνο για την αγάπη που νικά τον χρόνο.

Η σκηνοθεσία της Zhao μας μεταφέρει σε έναν κόσμο γεμάτο με το φως της υπαίθρου και τη μυρωδιά των βοτάνων, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η ζωή και η απώλεια μοιάζουν να χορεύουν μαζί. Η ταινία χτίζει σταδιακά το συναισθηματικό της βάρος, οδηγώντας μας σε ένα μονοπάτι που, αν και πονάει, είναι γεμάτο από μια σπάνια αισθητική ομορφιά. Δίπλα στην Buckley, ο Paul Mescal επιβεβαιώνει γιατί θεωρείται ένας από τους πιο χαρισματικούς ηθοποιούς της γενιάς του. Με μια ερμηνεία χαμηλών τόνων αλλά τεράστιου εσωτερικού βάρους, αποδίδει με συγκλονιστική ευαισθησία τον ρόλο του νεαρού συγγραφέα που παλεύει ανάμεσα στη δημιουργία και την προσωπική συντριβή. Η χημεία του με την Buckley είναι ηλεκτρισμένη, ενώ η παρουσία του μικρού Άμνετ στην οθόνη είναι εκείνη που δίνει το πραγματικό βάρος στην απώλεια. Η αθωότητά του κάνει τον επερχόμενο σπαραγμό να μοιάζει ακόμα πιο αβάσταχτος, συμπληρώνοντας αυτό το τραγικό αλλά πανέμορφο ψηφιδωτό. 

​

Όμως, αυτό που απογειώνει το "Άμνετ" και το χαράσσει ανεξίτηλα στη μνήμη, είναι το τέλος του. Μετά από μια διαδρομή που δοκιμάζει τις αντοχές της καρδιάς, το κλείσιμο της ταινίας έρχεται ως μια βαθιά λυτρωτική αγκαλιά. Είναι η στιγμή που ο πόνος βρίσκει διέξοδο και η απώλεια μετατρέπεται σε τέχνη αθάνατη, προσφέροντας στον θεατή μια ανακουφιστική αίσθηση γαλήνης. Φεύγοντας από την αίθουσα, ένιωθα μια περίεργη γαλήνη παρά τη συγκίνηση. Δεν είναι άλλη μια θλιβερή ιστορία, αλλά μια εμπειρία που σε γεμίζει ομορφιά, κάνοντάς με να νιώθω τυχερή που είδα κάτι τόσο αληθινό στη μεγάλη οθόνη.

​

Το "Άμνετ" είναι μια υπενθύμιση ότι η αγάπη, ακόμα και όταν πληγώνεται θανάσιμα, είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να νικήσει τον χρόνο. Μια ταινία που θα σας κάνει να κλάψετε, αλλά και να εκτιμήσετε την ομορφιά του να αγαπάς βαθιά. Μια αληθινή κινηματογραφική εμπειρία!